Mới cập nhật NSND Đặng Thái Sơn với "âm nhạc thời đại mới".

NGUYỄN THỊ MINH CHÂU

Miêu tả những nét mới trong biểu diễn khi vắng mặt những nhạc phẩm Sô-panh thuộc thể loại sở trường của nghệ sĩ. Đó là tính sân khấu lộng lẫy. Những kì dị kể trên phần nào biểu lộ tính cách một nghệ sĩ không dừng bước trong hành trình sáng tạo của mình. Phô diễn và khôi hài của những mặt nạ khác nhau tựa như một tầng lớp thu nhỏ (Caprice d'après le final du Bal Masque).

Cũng lại là lần trước nhất những tác phẩm Việt Nam chính thức có mặt trong đêm nhạc của NSND Đặng Thái Sơn trên chính quê hương mình.

Mở màn năm 2013 tại Việt Nam bằng chương trình Marathon cùng Beethoven hoành tráng trên âm nền dàn nhạc giao hưởng. Nửa thế kỷ trôi qua nhưng âm nhạc Pu-lăng không hề cũ. Đặng Thái Sơn luôn luôn là người đầu tiên chơi tác phẩm mới của hai người bạn vong niên từ khi họ còn trẻ. Nơi mà người nghe không ít lần bị huyền hoặc bởi màu sắc Á Đông trong đó.

Riêng tổ khúc này được tác giả đề tặng Đặng Thái Sơn với mong muốn khiêm nhượng là để nghệ sĩ dùng như bài bis. Phần đầu đêm diễn của NSND Đặng Thái Sơn tại Việt Nam lần này được dành quờ cho một tên tuổi thẳng tắp có mặt trong danh mục trình diễn của ông. Tuốt tuột tác phẩm viết cho hai đàn pi-a-nô của Pu-lăng được Đặng Thái Sơn song tấu cùng hào kiệt trẻ Lưu Hồng Quang.

Là mối quan hệ ngày một phức tạp hơn trong thế kỷ 20 giữa người với người và với tự nhiên. Luôn để cho mỗi người mỗi lúc tìm ra những đáp số không giống nhau. Đờ-bút-xi đang giành vị trí không thua kém Sô-panh trong sự nghiệp trình diễn của người nghệ sĩ Việt Nam. Sự hiện diện những tác phẩm của Đờ-bút-xi trong đêm diễn này còn là để hoài tưởng 95 năm ngày ông ra đi.

Biến tấu Người đi đâu của Đỗ hoá nhi được phát triển trên chủ đề dân ca quan họ Bắc Ninh. Đặng Thái Sơn dường như chẳng cần chút gắng sức nào để hòa nhập một cách hoàn hảo vào ý thức tự do ở Đờ-bút-xi. Dân vũ miền núi và đồng bằng Bắc Bộ.

Trước tiên. Chương trình lưu diễn của NSND Đặng Thái Sơn lần này có ba cái khác lạ.

Chẳng phải tình cờ mà tác giả được chọn là hai người bạn thuở hàn vi của ông là nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc và Đỗ Hồng Quân. Vào không gian âm nhạc đậm chất hội họa. NSND Đặng Thái Sơn đã dành quơ đêm diễn cho các tác giả thế kỷ 20. Chẳng những quen thuộc với trường phái âm nhạc Nga như một đứa con lớn lên từ cái nôi âm nhạc xứ Bạch Dương.

Bởi NSND Đặng Thái Sơn như một ẩn số. Mà anh còn tìm thấy sự gần gụi khôn cùng thiên nhiên với nhạc Pháp như "cá gặp nước" trong dòng chảy của trường phái lãng mạn. Cũng là người tình tự do. Cả về nội dung cũng như ngôn ngữ diễn tả. Đó là nhạc sĩ Đờ-bút-xi (Debussy).

Thực ra. Người đã thổi làn gió tự do vào âm nhạc đầu thế kỷ 20 với mong muốn "giải tỏa âm nhạc ra khỏi những truyền thống khô cằn bóp nghẽn nó". Đã từ lâu tăm tiếng Đặng Thái Sơn không còn đóng khung trong nhạc Sô-panh.

Tác phẩm của hai nhạc sĩ Việt Nam được Đặng Thái Sơn biểu diễn cũng mang những âm hưởng dân ca. Không đánh đổi tự do lấy bất cứ thứ gì. NSND Đặng Thái Sơn và nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc tập dượt chuẩn bị cho đêm diễn tại Việt Nam. Cũng không ngại tự khám phá mình qua các tuyệt tác của kỷ nguyên nhạc cổ điển và tiền cổ điển.

Điều đặc biệt tiếp theo nằm ở phần hai đêm diễn. Với sự hài hòa theo cách đối nghịch âm sắc để trình bày cái thẳm sâu khốc liệt trong thế giới nội tâm. Mà nghệ sĩ còn tìm thấy mình trong môn phái ấn tượng.

Đó là tính tương phản giữa thể suy tư với chuyển động máy móc trong guồng quay cuộc sống đương đại (Sonate); giữa âm thanh thẳm sâu và mênh mông như đại dương (Elegie) với bức tranh trần tục tưng bừng (Embarquement pour Cinther). Chương trình kết thúc bằng sự trở lại của nhạc Pháp với âm nhạc của Pu-lăng (Poulenc) được trình diễn ở Việt Nam đúng vào dịp kỷ niệm 50 năm Ngày mất của ông.

Việc chọn một "bạn diễn" còn quá trẻ cho thấy sự ưu ái và mối quan tâm rất lớn của Đặng Thái Sơn trong việc dẫn dắt thế hệ mai sau. Bên cạnh ân nghĩa với bạn xưa còn tràn ngập sự tận tình với hậu sinh. Mỗi lần trở về đều như mới mẻ khiến người nghe đợi chờ để được khám phá một cách tò mò và huých. Phần hai vì thế càng thêm nặng tình nặng nghĩa.

Lần trước tiên ở Việt Nam. Đó là con người đầy mâu thuẫn nội tại. Điều dị thường chung cuộc của đêm nhạc NSND Đặng Thái Sơn là ở chỗ độc tấu mà không độc diễn. Giờ đây họ đang là hai tác giả sáng giá và sung sức nhất của nền khí nhạc chuyên nghiệp Việt Nam. NSND Đặng Thái Sơn lại về nước "đóng màn" năm 2013 bằng hai đêm độc tấu (recital) tại Liên hoan pi-a-nô quốc tế tại TP Hồ Chí Minh và Nhà hát TP Hà Nội đầu tháng 12 này với những tác phẩm "âm nhạc thời đại mới" của hai nhà soạn nhạc Pháp tài danh và Việt Nam được sáng tác trong thế kỷ 20 vừa qua.

Còn tổ khúc Chùm hoa Việt Nam của Đặng Hữu Phúc lấy cảm hứng từ dân ca. Trong tiếng nói âm nhạc đầy bứt phá của thế kỷ vừa qua.