Dì Mẩn - Truyện ngắn còn rất nóng của NGUYỄN TRỌNG VĂN.

Dì Mẩn ít tuổi hơn mẹ tôi

Lá rụng vàng đầy gốc cây được quét vun thành từng đống. Con chào mào có cái mào đỏ chót rơi đánh bịch ngay chỗ tôi vừa đứng.

"Đơn vị nó vào sâu rồi. Bằng cớ là sau khi anh Chình trốn nhà đi đâu ba tháng gì đó thì ông xã đội trưởng mặt cháy đen như hòn than phóng xe đạp tới nhà.

- Ừ phải. - Cái thằng ngang ngạnh. Dì Mẩn người bé thấp. - Dì. Vinh hạnh lắm". Anh Chình lại nâng ống xì đồng lên. Hè xong anh Chình sẽ vào học cấp 3. Những hôm có mưa rào. Dì Mẩn cố gượng người. Mắt ráo khô. Rỉa mỏ vào mấy quả thị. Mọi người cúi đầu mặc niệm. - Chuyện gì hả dì? - Dì giờ có ăn được mấy. Tôi còn nghe rõ tiếng nghiền trầu xịt xịt - Bác xem giúp dì cái rổ ổi còn có để trên bàn không? Đứa hàng xóm mới ngắt hộ ngoài vườn.

Mắt dì khô khốc - Mà đường các bác làm đi đâu nhỉ? - Đường cao tốc Hà Nội đi Hải Phòng mà dì - Tôi hồ hởi nói - Để hôm con đưa các cháu về thăm bà. Ngõ vào nhà dì có hàng ô-rô cao chạm ngực. Dì lại nhắc anh Chình đem bao gạo đó đi đâu đó. Nói là không về nữa thì đáng trách. Một ngôi mộ mới xây. Dì không mắng nó đâu.

Cả xóm đến đủ cả. Xem chừng dì uống chén nước xong rồi đánh trống lảng sang chuyện khác -Mới đầu tháng năm mà trời nắng quá. - Dì có ối tiền. Chiếc khăn quàng thâm bung xuống xõa che ngang chiếc cối giã trầu. Lúc nghe mọi người nói thế tôi mới chú ý không thấy anh Chình đâu. Hôm xã làm lễ truy điệu cho anh Chùng đúng là anh Chình trốn nhà đi bộ đội thật.

Dì Mẩn nhìn bao gạo cứ xuýt xoa kêu sao nhiều thế. Ở Hà Nội chẳng có vườn cho chúng nó hái quả. Nói khó khăn từng câu vì vướng miếng trầu nhai dở. Đấy là các cháu bà cũng muốn vậy. Con không biếu dì thì thôi - Tôi cố xua tay. Dì có dáng đi líu tíu như lúc nào cũng vội chuyện gì đấy. Chuyện hồi còn ở với dì ấy.

Dì nói chậm vẻ mệt mỏi. Nên mẹ tôi bảo "Gọi là dì cho thân mật". Đầu không mũ. Tôi chào dì Mẩn xong bèn co chân chạy tút ra vườn sau cái nháy mắt của anh Chình.

- Dì. Anh Chình cũng không thấy ngoài đó. - Bác. - Là dì hỏi thăm thế thôi.

Không thấy anh Chình ở đấy. Con với chả cái. Nắng nôi gió máy thế. Không có không tiêu. Anh lại gẩy gẩy mắt ý nhắc tôi tránh xa tầm tay. Anh Chình". Một ngôi nhà gạch ba gian hai trái. Khẩn khoản. Lần này là hỏi thăm chuyện mẹ tôi ốm đau rồi mất ra sao. Nói với mẹ anh giúp anh là anh đi báo thù cho anh Chùng. Đem về làm quà cho bọn trẻ -Dì Mẩn nói thoảng làm tôi giật mình -Chẳng còn là bao.

Rê xì đồng tìm lũ chim chào mào đang chuyền rích rích. - Mắt mũi dạo này kém quá -Giọng dì Mẩn nhỏ hẳn đi. Xây từ hồi nảo hồi nao. Nhìn từ xa đã thấy hình ngôi sao mầu vàng sáng rực dưới nắng và dòng chữ "Phần mộ Mẹ Việt Nam anh hùng Đỗ Thị Mẩn" trên tấm bia đá mầu đen.

Dắt chiếc xe đạp lóc xóc ra khỏi ngõ. Lá xanh kín mít đến nỗi chẳng có sợi nắng nào xuyên qua được. Nhai đến nỗi cơ mặt của dì nhăn nhầu cả lại.

Còn phần đuôi của củ ấu lại nối với thôn Muội nhờ con đường đất nhẵn mòn những dấu chân của mấy bà. Đánh lớn đến nơi rồi".

Chỗ ấy ngay cửa sổ nhìn ra sân. Đang học trung cấp sư phạm dưới tỉnh thì xã gọi về đi quân nhân. Chắc là dì thấy mặt tôi nhăn nhăn nên cười trừ. - Con nhớ như vậy có đúng không dì? - Ừ. - Bọn con dân thợ đường làm khỏe. - Ngày đó con còn nhớ dì hay nấu bánh đúc lạc.

Trơ mảng da đầu nhẵn như vết sẹo. Trùng nó về nó mang đi nốt". - Các bác có bao lăm người cũng không lo. Bác giữ giúp hộ dì. Chào thân ái và quyết thắng. Tôi chạy vù ra bờ sông. Con hết tiền. Có ít tiêu ít. Nhà nước lấy ruộng phần trăm làm con đường mà các bác đang làm ấy. Nói là dì tha. Hồi năm sáu mươi chín không khó như hiện thời. - Thế bà chị tôi "về quê" như thế nào? - Dì Mẩn lại hỏi.

- Dì lại mắng con rồi. Dì đang mải nghiền nốt miếng trầu. Anh ngửa cổ. Đứng thập thò qua khe cửa sổ nhìn mọi người đứng nghiêm giữa sân nghe ông xã đội trưởng cao lêu nghêu.

Mấy chị em tôi được ở nhà dì coi như còn sướng hơn ở với ba má. Dì bước ra khỏi bậu cửa. Củ ấu ấy có hai chiếc sừng choãi ra ôm lấy đầm Vực. Cây cối héo hết cả. Tôi sợ quá chạy về ngồi co ro bên góc học tập của tôi. Nắng quá ốm lại khổ vợ khổ con - Dì ngẩng đầu lên.

Được cắt ngọn bằng chằn chặn. - Dì không đi đâu cả. Có lần trèo lên cây gạo đứng chót vót đầu dốc đê nhìn xuống. Tôi phục lác cả mắt. Lễ truy điệu liệt sĩ cho anh Chùng diễn ra nhanh gọn. Anh Chình chạy trước tôi chạy sau. - Để dì bán lấy mấy đồng rau dưa. - Các bác cả ngày ở ngoài đường. Mọi người thì thầm "Còn thằng Chình nữa. Còn nói sẽ về thẳng tính cũng kho khó.

Cánh xã xoài chứ không chết. Anh Chình là em anh Chùng. Đi tốt rồi. - Bác lại lo tôi đi theo bà chị tôi à? - Dạ không ạ. Có gì đâu mà mấy mẹ con rối lên thế?". Đòi về quê nằng nặc. Chỗ đó cách xóm Vân độ tầm tay với. Miệng nhai trầu ngay cả lúc dì nằm ngủ. Nhăn nhầu đến tóp hai má. Làm được tiền có đủ tiêu không? - Dì Mẩn lại như quen mồm hỏi tiếp - Tiền bao lăm cho đủ.

Chuyên chú rê đầu ống xì đồng như người đang rê mũi súng. Mấy cô đi gánh lúa. Nhăn nhầu đến móm cả miệng nên trông dì càng già với tuổi tám mươi. Bắn chim giỏi nhé. Cự nự nhắc dì. Con đường 5 mới đoạn chạy qua huyện Yên Mỹ tỉnh Hưng Yên đã hoàn tất. Cái nắng báo trước trận lụt lịch sử dăm bảy mươi mốt. Bác vẫn còn nhớ - Dì Mẩn giờ mới ngừng tay ngẩng lên.

Nghe ông xã đội trưởng cười như vậy dì Mẩn dịu hẳn người. Anh không nhìn những quả thị chín vàng ươm đang trĩu trịt trên những cành xa lắc.

Chẳng thế mà những người dân mấy xóm cùng làng đều nói "Dân xóm Vân ương như ấu". Mẹ tôi nói thêm. - Dạ. Vườn nhà dì rộng. Về lúc nào tiện thì về - Dì Mẩn bỗng quay sang chuyện khác - Thế bác gái và bọn trẻ có khỏe không? - Để hôm nào thông đường.

Dì không thôi nhai trầu. - Tiền Nhà nước bồi thường cái ruộng phần trăm. Tôi lúng túng không biết giải đáp dì thế nào cả. Lại gọi con là bác rồi - Tôi nhăn mặt. Không trốn đâu xa.

Dì mới bốn mươi hai mà còng sụp người ngay chân chiếc bàn nhỏ dùng làm ban thờ và lấy chỗ dựng tấm ảnh của anh Chùng. Con đánh xe cho các cháu về thăm bà - Tôi nhanh nhẩu -Cũng mau thôi. Nó rơi bịch xuống đất nằm lịm. Ừ lâu rồi chẳng có ai ăn bánh đúc lạc để mà nấu - Dì Mẩn lại ngừng tay nghiền miếng trầu. Tôi chụm tay hứng nước mái hiên để uống và uống luôn cả cái mùi rêu tanh tanh mốc mốc. Ai lại bắt dì nấu cho mình ăn.

Phụt. Đi lính cũng được nhưng phải về nhà nói với mẹ một câu chứ. Nói xong ông lại cười to phớ lớ. Con về xin tiền dì. Ông xã đội trưởng nhìn dì. - Dì thương chúng con là dì nói thế. Có bữa chạy lắm tôi ăn nhiều làm các chị tôi phải lườm nóng hết cả mặt. Anh hướng đầu ống xì đồng lên cây thị cao vút. Mẹ con hồi còn sống cứ nhắc về thăm dì mà giờ con mới về được. Mấy chị em chúng tôi theo cơ quan đi tản cư được sắp xếp về ở nhà của cô Mẩn.

Dì Mẩn chẳng đoái hoài đến câu nói mới rồi của mình. Tài thổi xì đồng của anh Chình vào loại nhất làng. Tới giữa vườn thì anh khoát tay bảo dừng lại. Anh Chình cũng không ở đó. "Anh cho Trường chiếc ống xì đồng này. "Nhà ta có hai thằng. Ông xã đội trưởng trịnh trọng đặt lên ban thờ tạm ngoài sân tờ giấy đã ngả vàng.

Mỗi tháng một lần bố tôi lỉnh kỉnh xe đạp về thăm. Phần cũng hối. - Tại dì quen mất rồi. Toan đứng lên vờ vịt như sắp chào dì để ra sức trường cùng với anh em. Da mặt ông đen cháy như hòn than. Nó vốn là nơi người ta vực đất lên đắp đê nên gọi là "đầm Vực". Gạo mới. Tờ giấy hơi nhầu do nó bị gấp kỹ trong chiếc túi xắc cốt mà ông xã đội trưởng phải lục mãi mới thấy.

Đọc tin báo tử từ mảnh giấy nhỏ bằng hai bàn tay. Ngày xưa dì nấu cả cho bốn chị em bác cùng ăn đấy thôi. Đơn vị người ta mới tư giấy về xã thông tin đây này. Tiền trợ cấp hằng tháng xã đưa đủ. Cũng ngồi phệt xuống bậc hè cạnh ông xã đội trưởng. Các bác cẩn thận. Con xin. Hôm xã làm lễ truy điệu liệt sĩ cho anh Chùng. Đợi thằng Chình nó về. Nó trốn nhà đi đến giờ vẫn chưa thấy về.

Bác nhìn có quả nào ngon. Anh Chùng là con trai lớn của dì. Dì Mẩn nhìn tôi. Dì nấu cơm cho mấy chị em chúng tôi ăn bằng thứ gạo trong nhà dì. Nhà dì Mẩn lọt giữa xóm Vân. "Thằng Chình nó đi bộ đội rồi. Ăn nhiều lắm. Một tờ giấy nhỏ buộc cẩn thận quanh thân ống. Tôi xua tay nói vội. Đầm Vực nông quèn như một cái ao. Mắt dì ráo hoảnh. Dì phải nấu mấy nồi mới đủ - Tôi nghĩ thầm.

Ở quê hóa ra lại hay. Thay cho lời kết. Nó về nhà không thấy dì nó lại bỏ đi - hiện thời thì dì Mẩn lại cúi đầu nghiền nốt miếng trầu - Cái thằng. - Bác không biết đấy thôi. Đầu dì tóc rụng gần hết. Ngồi học trông bóng nắng chuyển di ngoài sân đẹp thấy mê. Dì nấu nồi bánh đúc lạc ăn cho lạ miệng.

Anh ngửa cổ quay đầu. Sau khi đọc tin báo tử xong. Anh Chình đâu nhỉ? Tôi chạy lén ra vườn. Dì nhai trầu liên tiếp. Đi trước ngày mấy chị em tôi về ở với dì. Thích nhất là trong vườn có rất nhiều thứ cây ăn quả. Dì uống chén nước - Tôi đỡ chén nước đưa tận tay dì Mẩn. Bốn chị em tôi không biết vì thương dì hay vì sợ mà dúm cả vào nhau.

Nhiều thế nhưng khi bố tôi đi khỏi. Chiếc ống xì đồng nhẵn bóng nhờ những vết tay dựng ngay cạnh góc học tập. Cứ như dì vừa buột miệng nói mà thôi. Thế ra bác vẫn còn nhớ - Dì Mẩn không ngẩng lên. Đóng góp cả cho Chính phủ những hai anh lính.

Không bị thủng hay vỡ chỗ nào. Dừng xe ngay bên vệ đường. - Tiền chưa tiêu đến dì cứ giắt cạp quần cho con. Con kể chuyện ngày xưa. Mọi người đứng im lặng giữa sân. Dì gửi hết vào tằn tiện. Mẹ tôi bảo "Các con từ nay ở nhà dì Mẩn". Nhà chỉ còn có dì với anh Chình.

Dì Mẩn đứng sụp cả người. Dì có ối tiền thật -Dì Mẩn nói dứt khoát - Đấy bác nói đến tiền dì mới nhớ ra. Hôm đó trời nắng dữ. - Các bác bao giờ thì làm xong con đường? - Dì Mẩn chợt hỏi cắt ngang dòng suy tưởng của tôi - Làm xong có khi bác lại không về đây nữa. Bác đưa cho nó. Bố cười gọi tôi lại giúp bê bao gạo vào nhà. Ban thờ tạm đặt giữa vuông sân gạch bát đỏ au nhà dì. Dì ở nhà đợi thằng Chình về.

Nhấp nhổm trên chiếc ghế nhựa. - Bác từ từ đã. Dì đi chơi Hải Phòng cho biết đây biết đó. - Dạ. Anh đi hồi đầu hè vừa rồi. - Các bác còn bận việc Nhà nước. Xóm Vân trông giống như một củ ấu. Chợt giọng dì buồn buồn - Nhà có mỗi mình.

Cười bí ẩn. Dẻo lại thơm. Khăn thâm quấn quanh đầu suốt ngày. Phần cũng băn khoăn. À không. Chuyện học mới quan trọng. Ăn uống bày biện cũng ngại - Rồi giọng của dì vui hẳn lên - Hay bữa nào bác mời mấy anh em làm đường cùng bác lại chơi nhà. Mộ dì Mẩn ở ngay đầu lối vào xóm. - Rồi sao nữa ạ? - Dì tiêu không tiện. Trẻ mỏ hiện giờ còn phải học. Các cháu của bà nghe thích lắm.

Còn trên những cây ăn quả lâu niên. Mái ngói rêu mốc phủ dày như rải lá. "Như thế đỡ vắng vẻ".